Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, New York temaslarının ardından düzenlediği basın toplantısında, Kıbrıs müzakerelerindeki son duruma ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Erhürman, Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis’in üçlü görüşme önerisini, görüşmenin sonuç alıcı olabilmesi için gerekli koşulların oluşmadığı gerekçesiyle kabul etmediğini belirterek, “İş olsun diye üçlü toplantı yapmam, iş olsun diye 5+1 yapmam, iş olsun diye müzakereye başlamam. Ben çözüm istiyorum.” dedi.
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, New York temaslarına ilişkin düzenlediği basın toplantısında, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Kıbrıs konusunda ortaya koyduğu çerçeve, Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis’in üçlü görüşme önerisi, güven artırıcı önlemler ve müzakere sürecine ilişkin açıklamalarda bulundu.
Erhürman, Guterres’in temmuz ayında adaya gerçekleştirdiği ziyaret sırasında taraflara bazı “ödevler” verdiğini ve üç başlıkta ilerleme sağlanması halinde 5+1 toplantısı çağrısı yapacağını söylediğini hatırlattı.
Bu başlıkların güven artırıcı önlemler, metodoloji ve esasa ilişkin konular olduğunu belirten Erhürman, bugüne kadar bu alanların hiçbirinde anlamlı bir ilerleme sağlanmadığını ifade etti.
“Guterres’in 7 maddesinde ilerleme sağlanmadı”
Guterres’in taraflara 7 güven artırıcı önlem önerdiğini belirten Erhürman, bunları geçiş noktaları, mayınların temizlenmesi, doğal afetlere ortak müdahale mekanizması, düzensiz göçle mücadelede ortak mekanizma, sivil toplumla ilgili danışma birimi, spor ve karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık hakkı olarak sıraladı.
Erhürman, 26 Ağustos’ta Hristodulidis ile yaptığı ilk görüşmede bu 7 başlığın ele alındığını söyledi.
Ancak daha sonraki süreçte ilerleme sağlanamadığını ifade eden Erhürman, son ikili görüşmede Hristodulidis’in Guterres’in ortaya koyduğu 7 maddeden farklı olarak 19 yeni öneri sunduğunu belirtti.
“Sayın Guterres’in tek tek saydığı o 7 madde konusunda bir ilerleme kaydedilmedi, metodoloji konusunda bir ilerleme kaydedilmedi, öze dair konularda bir ilerleme kaydedilmedi.” diyen Erhürman, Rum liderin son toplantıda yeni önerileri gündeme getirdiğini söyledi.
“Üçlü görüşme talebi Hristodulidis’ten geldi”
Erhürman, New York’ta üçlü görüşme yapılmasının planlandığı yönündeki değerlendirmelerin gerçeği yansıtmadığını belirterek, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin 16 Eylül’de yaptığı açıklamaya dikkat çekti.
Guterres’in, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında üçlü veya 5+1 toplantısı öngörmediğini, bunun için henüz gerekli koşulların oluşmadığını söylediğini aktaran Erhürman, Genel Sekreterin geçmişte yapılan hataların tekrarlanmaması gerektiğini de vurguladığını kaydetti.
Erhürman, New York’a 23 Eylül’de gittiklerini ve aynı gün Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin New York’taki daimi temsilciliklere Kıbrıs Türk tarafının temsilcileriyle görüşülmemesi yönünde çağrı içeren bir mektup gönderdiğini söyledi.
24 Eylül sabahında BM Kıbrıs Özel Temsilcisi Maria Angela Holguin ile bir görüşme gerçekleştirdiklerini belirten Erhürman, bu görüşmede üçlü toplantı konusunun gündeme gelmediğini ifade etti.
Erhürman, aynı gün saat 11.35’te Hristodulidis’in Holguin aracılığıyla üçlü görüşme önerdiğinin kendilerine iletildiğini söyledi.
“7 maddenin birkaçında uzlaşma ihtimali varsa gelirim”
Erhürman, öneriye doğrudan karşı çıkmadığını, ancak görüşmenin sonuç alıcı olabilmesi için belirli koşulların oluşması gerektiğini söyledi.
Holguin’e ilettiği mesajı aktaran Erhürman, şöyle konuştu:
“7 tane güven artırıcı önlemimiz var. Bunlardan birkaç tanesi üzerinde uzlaşma ihtimalimiz varsa ve Sayın Genel Sekreter’in de zamanı müsaitse böyle bir görüşmeye katılacağımı bildirdim.”
Erhürman, daha sonra kendisine dönüş yapılmadığını belirterek, bunun 7 güven artırıcı önlem üzerinde bir uzlaşma ihtimali bulunmadığını gösterdiğini ifade etti.
Dönüşümlü başkanlık açıklaması
Erhürman, Holguin’in kendisini daha sonra telefonla aradığını ve Hristodulidis’in dönüşümlü başkanlık konusunda bir uzlaşma ihtimali ortaya koyduğunu belirterek üçlü görüşmeye bu şartlarda katılıp katılmayacağını sorduğunu söyledi.
Kendisinin ise dönüşümlü başkanlık konusunun güvenlik ve garantilerle ilişkilendirilmesi halinde görüşmenin anlamlı olmayacağını ifade ettiğini aktaran Erhürman, konunun siyasi eşitlik ve metodoloji kapsamında ele alınması halinde görüşmeye açık olduğunu söyledi.
“İlke olarak dönüşümlü başkanlığı kabul etmek gibi bir şeyden bahsediyorsa, herhangi bir şeyle eşleştirmeden böyle bir toplantıya gelebilirim. Burada bir sorun yok.” diyen Erhürman, ancak dönüşümlü başkanlığın güvenlik ve garantilerle ilişkilendirileceği bir görüşmenin sonuç vermeyeceğini savundu.
“Fotoğraf vermek için toplantı yapmayacağım”
Erhürman, üçlü görüşme konusunda sergilediği tutumun “şartlı davranmak” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Guterres’in de sonuç alma ihtimali olmayan bir toplantı gerçekleştirmek istemediğini belirttiğini hatırlatan Erhürman, müzakere anlayışını şöyle açıkladı:
“Biz baştan beri müzakere olsun diye müzakere değil, bizi çözüme ulaştırsın diye müzakere istiyoruz. 5+1 olsun diye 5+1 değil, sonuç odaklı 5+1 olsun istiyoruz.”
Erhürman, “fotoğraf verme amaçlı” veya yalnızca toplantı yapılmış olması için gerçekleştirilecek bir görüşmenin sürece katkı sağlamayacağını belirterek, “İş olsun diye 5+1 yapmam, iş olsun diye üçlü toplantı yapmam, iş olsun diye müzakereye başlamam. Ben çözüm istiyorum.” ifadelerini kullandı.
“19 yeni öneriyle yeniden sıfırdan başlayamayız”
Rum tarafının son toplantıda sunduğu 19 önerinin sürecin odağını değiştireceğini savunan Erhürman, önlerinde sınırlı bir zaman bulunduğuna dikkat çekti.
Erhürman, “Sayın Genel Sekreter aralık sonu görev süresi bitiyor. Yeni, hiç bugüne kadar konuşulmamış 19 maddeyi konuşacak bir zaman mı?” diye sordu.
Guterres’in temmuz ayında ortaya koyduğu 7 maddede ilerleme sağlanması gerektiğini belirten Erhürman, “7 madde orada dururken 19 yeni madde gelsin, tekrar sıfırdan başlayalım” yaklaşımını doğru bulmadığını söyledi.
“19 sen getirdin, 29 da ben getirdim. 7 de Genel Sekreterim var. Toplayın bakalım kaç çıkar ve aralık sonuna kadar da görev süresi dolan bir Genel Sekreter var.” diyen Erhürman, bunun sonuç almaktan uzaklaşmak anlamına geleceğini savundu.
“11 ayda 13 güven aşındırıcı eylem ve işlem”
Cumhurbaşkanı Erhürman, müzakere sürecinin yanı sıra “güven aşındırıcı eylem ve işlemler” olarak nitelendirdiği gelişmelerin de yaşandığını söyledi.
Göreve geldiği 11 aylık dönemde bu kapsamda 13 gelişme bulunduğunu belirten Erhürman, bunlar arasında mülkiyet bağlantılı tutuklamalar, Avrupa Parlamentosu kararları, farklı ülkelerle askeri anlaşmalar, Taşınmaz Mal Komisyonu’na yönelik girişimler, Kıbrıs Türk tarafının uluslararası temaslarının kısıtlanmasına yönelik girişimler, müzik festivali ve Barcelona futbol kampıyla ilgili gelişmeler ile üniversiteler konusunda yaşananları sıraladı.
Erhürman, bu gelişmelerin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri ve diğer uluslararası muhataplara aktarıldığını söyledi.
“BM’nin istediği sonuç odaklı süreçle uyumluyuz”
Erhürman, BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs sürecinde ortaya koyduğu yaklaşımla kendi pozisyonlarının örtüştüğünü savundu.
“Bizim pozisyonlarımız Sayın Genel Sekreter’in pozisyonlarıyla tamamen uyumludur. Sonuç alıcı 5+1 istiyor muyuz? Evet, istiyoruz.” diyen Erhürman, ancak sonuç alma ihtimali bulunmayan toplantıların yapılmasına gerek olmadığını söyledi.
Lefkoşa’da tarafların daha sık bir araya gelmesinin mümkün olduğunu belirten Erhürman, “Lefkoşa buradadır. İkimiz de döndük New York’tan. İstenirse yarın başlayalım, maraton görüşmeleri yapalım. Ama dert sonuç almaktır.” ifadelerini kullandı.
“Masadan kaçmam”
Cumhurbaşkanı Erhürman, müzakere masasından kaçmayacağını, ancak görüşmelerin sonuç odaklı olması gerektiğini vurguladı.
“Ben masadan kaçmam.” diyen Erhürman, 5 yıllık bir dönem boyunca çözüm için çaba göstermeye devam edeceğini söyledi.
Sadece Hristodulidis ile değil, mümkün olan tüm uluslararası aktörlerle temaslarını sürdüreceğini belirten Erhürman, “Sadece muhatabıyla mı konuşacağım veya konuşuyorum? Hayır. Sadece muhatabıyla konuşmuyorum. Bütün dünyadan kiminle temas kurabiliyor olsam herkese bunları aktarıyorum.” dedi.
Erhürman, görüşmeler devam ederken uluslararası temasların da sürdürüleceğini ifade etti.
“Kıbrıs Türk halkının çözüm iradesini temsil ediyorum”
Kıbrıs Türk halkının çözüm iradesine sahip olduğunu belirten Erhürman, kendisinin de bu iradeyi temsil ettiğini söyledi.
Erhürman, “Benim amacım bir numaralı amacım bu memleketteki çocukların ve gençlerin dünyayla buluşmasıdır. Her kim ki bu amacın karşısında durur, fark etmez nereden olduğu, karşısında beni bulur.” ifadelerini kullandı.
Rum tarafında iç siyasete ilişkin değerlendirme yapmayı tercih etmediğini de belirten Erhürman, Kıbrıs Türk tarafındaki seçim süreci konusunda da Cumhurbaşkanı sıfatıyla tarafsız ve bağımsız kalacağını vurguladı.
“Kimse bunun üstünden ve Kıbrıs sorunu üstünden iç politika malzemesi yaratma çabası içine girmesin.” diyen Erhürman, Cumhurbaşkanı olarak anayasal sorumluluklarının gereklerini yerine getireceğini söyledi.
“Haftalık görüşmeye hazırız”
Erhürman, Holguin’in ekim ayında yeniden adaya gelmesinin beklendiğini belirterek, Hristodulidis ile haftalık veya 10 günde bir görüşmeye hazır olduklarını söyledi.
“Bizim açımızdan kart açıktır. Haftalık isterse Sayın Hristodulidis, haftalık görüşürüz. Hiç de şikayetimiz olmaz.” diyen Erhürman, önlerindeki sürenin sınırlı olduğunu belirtti.
Ancak görüşmelerde odağın sürekli değiştirilmesine izin vermeyeceğini vurgulayan Erhürman, “Moving the goalpost” ifadesine atıfla, hedefin sürekli değiştirilmesi halinde sonuç alınamayacağını söyledi.
Erhürman, Guterres’in ortaya koyduğu 7 güven artırıcı önleme odaklanılması gerektiğini belirterek, “Derdimiz sonuç almak” mesajını yineledi.
“Kıbrıs Türk tarafı, Genel Sekreter’in pozisyonuyla uyumlu”
Erhürman, New York temaslarının ardından ortaya çıkan tartışmaların temelinde, görüşmelerin hangi amaçla yapılması gerektiği konusunun bulunduğunu belirtti.
“Kıbrıs Türk tarafı Sayın Genel Sekreter’in pozisyonlarıyla tamamen uyumludur. Sonuç alıcı 5+1 istiyor muyuz? Evet, istiyoruz.” diyen Erhürman, sürecin yalnızca toplantılar ve fotoğraflar üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Erhürman, “Çözüm istiyoruz. Bu kadar yıllık tecrübenin getirdiği geçmişe dair bilgiler var.” ifadelerini kullandı.