Son sigaradan yalnızca dakikalar sonra kalp-damar sistemi yanıt vermeye başlıyor; saatler içinde kandaki zehirli gazlar azalıyor, günler ve haftalar geçtikçe solunumdan dolaşıma, bağışıklık sisteminden enerji düzeyine kadar pek çok alanda iyileşme gözleniyor. Sigarayı bırakmak, gelecekteki hastalık risklerini azaltmanın ötesinde, bugünü ve yakın geleceği de doğrudan etkileyen bir dönüşüm süreci anlamına geliyor. Göğüs hastalıkları alanında çalışan hekimlerin ve sağlık kurumlarının verileri, bu sürecin yalnızca irade meselesi olmadığını; vücudun kendi kendini onarma kapasitesinin ne kadar güçlü olduğunu da ortaya koyuyor. Peki sigara bırakıldıktan sonra vücutta hangi değişimler hangi zaman aralıklarında yaşanıyor, bu iyileşme süreci nasıl ilerliyor ve neden her bırakma girişimi, sonuçlanmasa bile, önem taşıyor?
Sigara içiyorsanız ve daha sağlıklı hissetmek, daha sağlıklı olmak istiyorsanız, bu hedefe ulaşmanın hızlı ve net bir yolu var: Sigarayı bırakmak. O son sigarayı söndürün ve bir daha yakmayın.
Sonuçları görmek uzun sürmez. Hatta son sigaranızdan 20 dakika sonra, vücudunuz bu zararlı alışkanlığın yol açtığı hasarı geri çevirmeye başlar.
Ancak sigarayı bıraktığınızda başlayan iyileşme süreci bununla sınırlı kalmaz. Cleveland Clinic’in aktardığına göre göğüs hastalıkları uzmanı Humberto Choi, sonraki günlerin, haftaların ve ayların vücutta pek çok olumlu değişikliği beraberinde getirdiğini söylüyor.
Dr. Choi, sigarayı bıraktığınızda neler olduğuna dair şunları söylüyor:
Sigarayı bıraktıktan sonra sizi neler bekler?
Öncelikle tebrikler! Sigarayı bırakma kararı, yaşamınızı değiştiren ve ömrünüzü uzatan bir adımdır. Amerikan Kanser Derneği, sigarayı bırakmanın yaşam süresine 10 yıla kadar ekleyebileceğini tahmin ediyor.
Ancak Dr. Choi’nin de belirttiği gibi, bu kadar ileriye bakmadan önce şunu bilmek gerekir: Olumlu değişiklikler hızla başlayabilir ama hepsi aynı anda gerçekleşmez. Bunun için zamana ihtiyaç vardır.
Sigarayı bıraktığınızda ortaya çıkan yararları ve bunları ne zaman fark edebileceğinizi şöyle sıralayabiliriz:
20 dakika sonra
Kan basıncı düşer: Bir sigaradan aldığınız ilk nefes ve nikotinle birlikte tansiyonunuz dakikalar içinde yükselir. Sigarayı bıraktıktan sonraki 20 dakika içinde normal düzeylere geri döner.
Kalp atım hızı düşer: Günde yalnızca bir sigara içmenin bile kalp hızını artırdığı ve kalbin daha fazla çalışmasına neden olduğu gösterilmiştir. Yüksek kalp atım hızı, kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümler için güçlü bir öngörücüdür.
El ve ayaklarda sıcaklık artar: Sigara, kan damarlarının daralmasına yol açarak uzuvlara giden kan akışını kısıtlar. Sigarayı söndürdüğünüzde bu damarlar hızla yeniden genişlemeye başlar.
8 saat sonra
Kandaki karbon monoksit azalır: Karbon monoksit (CO) zehirlenmesini duymuşsunuzdur. Sigara içmek, bu zehri daha küçük dozlarda kana taşır. Sigara içen kişilerde CO düzeyleri, içmeyenlere göre 4 ila 15 kat daha yüksektir.
Kandaki oksijen düzeyi artar: CO azaldıkça oksijen artar ve bu durum vücudunuzdaki neredeyse her sistemi olumlu etkiler.
24 saat sonra
Kalp krizi riski azalır: ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) verilerine göre, sigara kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümlerin yaklaşık dörtte birinden sorumludur.
48 saat sonra
Sinir uçları toparlanmaya başlar: Sigara, sinir hücrelerine giden kan akışını kısıtlayarak uyuşma ve karıncalanmaya yol açabilir. Sigara içen kişilerde ağrıya duyarlılık da genellikle daha yüksektir.
Tat alma duyusu iyileşir: Sigara, tat alma duyusunu körelterek yiyeceklerin daha az lezzetli algılanmasına neden olur. Sigara içimi, tat alma kaybı anlamına gelen ageuzi ile ilişkilendirilmiştir.
72 saat sonra
Nefes almak kolaylaşır: Derin bir nefes alın ve dumanın tahriş edici etkisi ortadan kalktıkça bronşlarınızın gevşemeye başladığını hissedin.
1–3 ay sonra
Dolaşım iyileşir: Tütün dumanında, birçoğu toksik olan 7.000’den fazla kimyasal bulunur. Bu maddeler damarların iç yüzeyini tahriş ederek dolaşımı yavaşlatan iltihaplanmaya yol açar.
Egzersiz için daha fazla enerji: Uzun bir yürüyüşe ya da bisiklet turuna çıkmak ister misiniz? Son sigaradan sonra süren onarım süreçleri sayesinde egzersizin fiziksel yükü daha kolay tolere edilir.
1–9 ay sonra
Öksürük azalır: Her gün sigara içenlerin yüzde 40’ından fazlası kronik öksürükten şikâyet eder. Alışkanlığı bıraktığınızda bu durum ortadan kalkar. Sinüs tıkanıklığı ve nefes darlığı da daha seyrek görülür.
Akciğerlerdeki silyalar yeniden uzar: Sigara toksinleri, akciğerlerde hava yollarını temizleyen kıl benzeri yapılar olan silyaları felç eder.
1 yıl sonra
Kalp hastalığı riski belirgin biçimde azalır: Bir yıl boyunca sigara içmemek, kalp hastalığı riskini hâlâ sigara içen bir kişinin riskinin yarısına düşürür.
5 yıl sonra
İnme riski normale döner: Beş yıl sigarasız geçen sürenin ardından inme riski, hiç sigara içmemiş bir kişinin riskiyle aynı düzeye iner.
10 yıl sonra
Akciğer kanseri riski azalır: CDC’ye göre sigara içenler, akciğer kanserine yakalanma ya da bu hastalıktan ölme açısından 15 ila 30 kat daha yüksek risk taşır. On yıl sigara içmemek bu riski yarıya indirir.
Genel kanser riski düşer: Ağız, gırtlak, yemek borusu, mesane, böbrek ve pankreas kanserleri de dâhil olmak üzere diğer kanser türlerinin riski zamanla azalır.
Sigara içmemenin maddi kazancı
Sigara yalnızca sağlığa zararlı bir alışkanlık değildir; aynı zamanda pahalıdır.
Sigara içen ortalama bir kişi günde 14 sigara yakar. Zaman içinde bu tutar ciddi bir meblağa ulaşır.
Günde 14 sigara ortalaması üzerinden bakıldığında, sigarayı bıraktığınızda önemli bir tasarruf elde edersiniz.
Sigarayı bırakmanın getirdiği olumlu etkileri abartmak zordur; pek çok açıdan buna değer.
Yine de bu sürecin emek gerektirdiğini ve kolay olmadığını kabul etmek gerekir. Dr. Choi, “Bıraktıktan iki ila üç gün sonra, yoksunluk belirtileri en şiddetli hâlini alır,” diyor. “Ancak dayanırsanız, birkaç hafta içinde tamamen kaybolurlar.”
Başarı şansını artırmak için bir bırakma planı oluşturmak ve sizi motive edecek bir destek sistemi kurmak önemlidir. Sağlık hizmeti sunucunuzla bir sigara bırakma programı hakkında konuşmayı düşünebilirsiniz. Çevrimiçi destek hizmetleri de mevcuttur.
Dr. Choi, “Sigara içenlerin çoğu, bırakmayı başarmadan önce üç kez dener,” diyerek cesaret veriyor. “Vazgeçmeyin. Yıllardır sigara içiyor olsanız bile, bırakmak için asla geç değildir.”